Direct antwoord
Clausule 5 van ISO 45001 eist directieleiderschap en een veiligheidscultuur (5.1), een arbobeleid met verplichte commitments waaronder het elimineren van gevaren, consultatie en participatie (5.2), belegde rollen en verantwoordelijkheden (5.3), en als unieke eis van deze norm: processen voor consultatie en participatie van werknemers op alle niveaus (5.4), van de risicoanalyse tot het onderzoeken van incidenten. Zonder aantoonbare werknemersbetrokkenheid is geen 45001-certificaat haalbaar.
Clausule 5 van ISO 45001, “Leiderschap en participatie van werknemers”, is de clausule die deze norm zijn karakter geeft: veiligheid komt van de top én van de werkvloer tegelijk.
5.1: Leiderschap en betrokkenheid
De directie neemt de algehele verantwoordelijkheid voor het voorkomen van werkgerelateerd letsel en gezondheidsschade en voor veilige en gezonde werkplekken. Zij zorgt voor beleid en doelstellingen die passen bij de strategie, integratie in de bedrijfsprocessen, middelen, communicatie, resultaten, en expliciet: het ontwikkelen en bevorderen van een cultuur die het systeem ondersteunt, het beschermen van werknemers tegen represailles bij het melden van incidenten en gevaren, en het ondersteunen van overlegorganen.
5.2: Het arbobeleid
Een beleid met de vijf verplichte commitments: veilige en gezonde arbeidsomstandigheden, naleving van eisen, eliminatie van gevaren en reductie van risico’s, continue verbetering, en consultatie en participatie. Gedocumenteerd, gecommuniceerd en beschikbaar.
5.3: Rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden
Verantwoordelijkheden belegd en gecommuniceerd op alle niveaus: van directie en preventiemedewerker tot leidinggevenden die veiligheid in hun team dragen. Werknemers op elk niveau nemen verantwoordelijkheid voor de aspecten die zij beheersen.
5.4: Consultatie en participatie van werknemers
Richt processen in voor consultatie en participatie van werknemers op alle niveaus en hun vertegenwoordigers, bij de ontwikkeling, planning, implementatie, evaluatie en verbetering van het systeem. Verwijder drempels (tijd, taal, angst voor represailles), en betrek niet-leidinggevenden nadrukkelijk bij onder meer: gevarenidentificatie en risicobeoordeling, het bepalen van maatregelen, competentie-eisen, het onderzoeken van incidenten en de invulling van het beleid. In Nederland sluit dit aan op de rol van OR of personeelsvertegenwoordiging, maar de norm vraagt méér dan het wettelijke minimum.
Waar let de auditor op?
Werkvloergesprekken zijn hier beslissend: worden medewerkers echt betrokken bij de RI&E en het onderzoek van incidenten, durven zij te melden, en kennen zij voorbeelden waar hun inbreng iets veranderde? Een toolboxmeeting-administratie vol handtekeningen terwijl niemand zich een inhoudelijke discussie herinnert, is het bekende contrast dat de auditor zoekt.
Zo werkt dit in Control One
In de portal zie je per normeis welke maatregelen, documenten en bewijsstukken eraan gekoppeld zijn, met de status erbij.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen consultatie en participatie (5.4)?
Consultatie is om input vragen vóór een besluit (werknemers raadplegen over het arbobeleid, nieuwe machines, de RI&E); participatie is actief meedoen in het systeem zelf: meewerken aan gevarenidentificatie, incidentonderzoek, het bepalen van maatregelen en de audits. De norm somt per categorie concrete onderwerpen op waarvoor dit moet gelden, voor zowel leidinggevend als niet-leidinggevend personeel.
Wat moet er verplicht in een arbobeleid staan?
Commitment aan: veilige en gezonde arbeidsomstandigheden passend bij de organisatie, het voldoen aan wettelijke en andere eisen, het elimineren van gevaren en verminderen van arborisico's, continue verbetering van het systeem, en consultatie en participatie van werknemers en hun vertegenwoordigers. Plus het kader voor de arbodoelstellingen.